Nieszpory: 1. Modlitwa świecznika

W czasie nieszporów kapłan przed Królewskimi Wrotami odmawia po cichu szereg modlitw zwanych modlitwami światłości lub dokładniej modlitwami świecznika (gr. euchai tou lychnikou – modlitwy nabożeństwa ze świecznikiem). W serii wpisów chciałbym zamieścić tekst tych modlitw po grecku, w łacińskiej transkrypcji w języku cerkiewno-słowiańskim i z własnym polskim przekładem. W odpowiednich miejscach tekstu zamieszczę odniesienia biblijne, ponieważ modlitwy te są bogate w cytaty z Pisma Świętego, szczególnie Psałterza (tutaj używam numeracji Psalmów wg Septuaginty). Na koniec dodam krótki komentarz. Dzisiaj modlitwa pierwsza.

Κύριε, οἰκτίρμον καὶ ἐλεῆμον, μακρόθυμε καὶ πολυέλεε, ἐνώτισαι τὴν προσευχὴν ἡμῶν, καὶ πρόσχες τῇ φωνῇ τῆς δεήσεως ἡμῶν· ποίησον μεθ’ ἡμῶν σημεῖον εἰς ἀγαθόν· ὁδήγησον ἡμᾶς ἐν τῇ ὁδῷ σου τοῦ πορεύεσθαι ἐν τῇ ἀληθείᾳ σου· εὔφρανον τὰς καρδίας ἡμῶν, εἰς τὸ φοβεῖσθαι τὸ Ὄνομά σου τὸ ἅγιον· διότι μέγας εἶ σὺ, καὶ ποιῶν θαυμάσια· σὺ εἶ Θεὸς μόνος, καὶ οὐκ ἔστιν ὅμοιός σοι ἐν θεοῖς, Κύριε, δυνατὸς ἐν ἐλέει, καὶ ἀγαθὸς ἐν ἰσχύϊ, εἰς τὸ βοηθεῖν καὶ παρακαλεῖν, καὶ σῴζειν πάντας τοὺς ἐλπίζοντας εἰς τὸ Ὄνομά σου τὸ ἅγιον.
Ὅτι πρέπει σοι πᾶσα δόξα τιμή, καὶ προσκύνησις, τῷ Πατρὶ καὶ τῷ Υἱῷ καὶ τῷ Ἁγίῳ Πνεύματι νῦν καὶ ἀεὶ καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Ἀμήν.

Gospodi ščedryj i milostivyj, dolgotierpielivie i mnogomilostivie, vnuši molitvu našu i vonmi glasu molenija našego, sotvori s nami znamienije vo blago, nastavi nas na put’ twoj, ježe choditi vo istinie tvojej. Vozvieseli sierdca naša, vo ježe bojatisia imienie tvojego sviatago. Zanie vielij jesi ty, i tvoriaj čudiesa, ty jesi Bog jedin, i niest’ podobien tiebie v boziech, Gospodi, silen v milosti, i blag v krieposti, vo ježe pomagati i utiešati, i spasati vsia upowajuščyja vo imia sviatoje tvoje.
Jako podobajet tiebie vsiakaja slava, čest’ i poklonienije, Otcu i Synu, i Sviatomu Duchu, nynie i prisno, i vo vieki viekov, amin’.

Panie litościwy i miłosierny, wielce cierpliwy i wielce miłościwy1, usłysz modlitwę naszą i zważ na głos błagania naszego2, uczyń z nami znak ku dobremu3, skieruj nas na drogę Twoją, abyśmy postępowali w prawdzie twojej, rozwesel serca nasze, abyśmy okazywali bojaźń wobec imienia Twego świętego4. Albowiem Ty jesteś wielki i sprawiasz cuda, Ty jeden jesteś Bogiem5 i nie ma podobnego Tobie pośród bogów6, Panie potężny w miłosierdziu i dobry w mocy, aby wspierać, pocieszać i zbawiać wszystkich pokładających nadzieję w imieniu świętym twoim.
Albowiem Tobie przynależy wszelka chwała, cześć i pokłon, Ojcu i Synowi, i Świętemu Duchowi, teraz i zawsze, i na wieki wieków. Amen.

Modlitwa ta, jak widać, wykorzystuje bardzo mocno tekst Psalmu 85 [86], prawie cała jest jednym długim cytatem. Warto ten psalm przeczytać, by zobaczyć jak autor modlitwy umiejętnie ją skomponował. Należy tutaj poczynić kilka zaledwie uwag. Wyrażenie «uczyń z nami znak ku dobremu» nie jest zbyt zgrabne, ale trudno zwięźle oddać sens tekstu. Psalmista, a za nim my, modlimy się, by Bóg dokonał z nami, w naszym życiu czegoś, co będzie świadectwem Jego dobrej woli względem nas. To nie jest zaledwie prośba o znak, ale żeby nasze życie stało się dla nas dobrym znakiem od Niego, a może i świadectwem dla innych o Jego dobroci. Interesujący jest też dodatek autora modlitwy do tych wszystkich cytatów, który mówi, że Pan jest potężny w miłosierdziu i dobry w mocy. Słowa te pięknie ujmują to, kim Bóg jest – nie posiada On mocy, by być jakimś powszechnym dyktatorem, ale by z siłą okazywać dobroć i miłosierdzie i to wszystkim, którzy pokładają w Nim nadzieję. W tym przejawia się Jego wielkość i chwała.

Prokimenony i Alleluja: Prokimenon Tonu 1 – Ps 32 (33)

Бyди гDи, ми1лость твоS на нaсъ, ћкоже ўповaхомъ на тS.
Рaдуйтесz прaведніи њ гDэ, пр†вымъ подобaетъ похвалA.
Budi, Hospodi, miłost’ Twoja na nas, jakoże upowachom na Tia.
Radujtiesia, prawiedni, o Hospodie, prawym podobajet pochwała.
Niech będzie miłosierdzie Twoje, Panie, nad nami, bo przecież położyliśmy nadzieję w Tobie.
Weselcie się, sprawiedliwi, w Panu prawym przystoi chwalenie.
Γένοιτο τὸ ἔλεός σου, κύριε, ἐφ᾽ ἡμᾶς, καθάπερ ἠλπίσαμεν ἐπὶ σέ.
Αγαλλιᾶσθε, δίκαιοι, ἐν τῷ κυρίῳ· τοῖς εὐθέσι πρέπει αἴνεσις.
Prokimenon pierwszego tonu zaczerpnięty jest z Psalmu 32 (33 w tekście hebrajskim) z wersetów 22. i 1.
  1. Weselcie się, sprawiedliwi, w Panu ¤ prawym przystoi chwalenie,
  2. wyznawajcie Panu na lirze, ¤ na harfie dziesięciostrunnej grajcie Mu.
  3. Śpiewajcie Mu pieśń nową, ¤ pięknie grajcie z okrzykiem,
  4. ponieważ prawe jest Słowo Pańskie, ¤ i wszystkie dzieła Jego w wierności.
  5. Miłuje litość i sąd, ¤ miłosierdzia Pańskiego pełna jest ziemia.
  6. Słowem Pańskim niebiosa zostały utwierdzone ¤ i Duchem ust Jego wszelka moc ich.
  7. Gromadzi jak bukłak wody morskie ¤ składa w skarbcach otchłanie.
  8. Niech boi się Pana cała ziemia, ¤ od Niego niech zadrżą zamieszkujący świat,
  9. ponieważ On rzekł i stali się, ¤ On rozkazał i zostali stworzeni.
  10. Pan rozprasza zamiary narodów, ¤ unieważnia zamysły ludów ¤ i unieważnia zamiary władców,
  11. ale zamiar Pana na wiek trwa, ¤ zamysły serca Jego na pokolenie i pokolenie.
  12. Szczęśliwy naród, dla którego Pan jest Bogiem jego, ¤ lud, który wybrał na dziedzictwo swoje.
  13. Z niebios wejrzał Pan, ¤ ujrzał wszystkich synów człowieczych,
  14. z gotowego mieszkania swego ¤ wejrzał na wszystkich zamieszkujących ziemię,
  15. Ten, który ukształtował z osobna serca ich, ¤ który rozeznaje się we wszystkich czynach ich.
  16. Nie ocala się król przez wielką moc ¤ i możny nie ocali się w ogromie siły swojej,
  17. zawodny jest koń dla ocalenia się, ¤ w ogromie mocy swojej nie ocali się.
  18. Oto oczy Pańskie są na bojących się Go, ¤ wyglądających miłosierdzia Jego,
  19. by wybawił ze śmierci dusze ich ¤ i by wykarmił ich w głodzie.
  20. Dusza nasza trwa w Panu, ¤ gdyż wspomożycielem i obrońcą naszym jest,
  21. ponieważ w Nim rozraduje się serce nasze ¤ w imieniu świętym Jego położyliśmy nadzieję.
  22. Niech będzie miłosierdzie Twoje, Panie, nad nami, ¤ bo przecież położyliśmy nadzieję w Tobie.
  Psalm 32 to ufna pieśń pochwalna tych, którzy pokładają nadzieję w Panu. Prokimenon zaczyna się od ostatniego wersetu psalmu, w którym wierni modlą się o miłosierdzie Pańskie. Spodziewają się go z ufnością, ponieważ położyli w Panu nadzieję i wiedzą, że On jest niezawodny. O tym mówią końcowe wersety: Pan zważa na tych, którzy się Go boją, którzy polegają na Jego miłosierdziu. Ta bojaźń to nie jest strach, ale respekt przed potęgą Bożą, której można zaufać. Pan wybawia ze śmierci i daje pokarm w czasie głodu. W świetle Chrystusa to nie tylko możliwe wybawienie z doczesnych utrapień, ale przede wszystkim życie wieczne, życie zmartwychwstania, które wybawia wiernych ze śmierci grzechu i nasyca „łaknących i pragnących sprawiedliwości”. Pan wskrzesza sprawiedliwych, ratuje ich od zniszczenia, bo jest ich wspomożycielem i obrońcą.
  Pan miłuje słabych, tych, którzy nie mogą polegać na własnych siłach, ale też ci, którzy mogą   poszczycić się różnymi możliwościami, nie ocaleją, nie zostaną wybawieni, zbawieni, uzdrowieni (gr. sōzein) inaczej jak przez Pana. Kim jest jednak Pan? O tym mówi pierwsza połowa psalmu. Słowo Pana, Jego obietnice, Jego wyroki są prawe, wszystkie Jego dokonania są wierne, spolegliwe, niezawodne. Pan okazuje miłosierdzie i oddaje sprawiedliwość tym, którym się ona należy. On swoim Słowem, Logosem stworzył niebiosa, a swym Duchem wszystkie ich zastępy, wielce wyniesiony i wywyższony. Ale to On również zgromadził wody, tak, że ukazała się ziemi sucha zdatna do zamieszkania przez ludzi (Rdz 1), ich egzystencja zależy całkowicie od Niego. Z Jego woli trwa firmament, z Jego woli wody nie występują z brzegów. Dlatego psalm wzywa do bojaźni Pańskiej wszystkich ludzi. Wprawdzie są oni tak mali i nikli w porównaniu do Jego majestatu, ale snują próżne zamysły. Pan jednak je wszystkie zniweczy, unicestwi wszelką pychę, wszystkie serca są dla niego przejrzyste, sam je wszystkie stworzył.
  Właśnie dlatego sprawiedliwi mają radować się w Panu, sprawiedliwi, którzy wszystko to wiedzą, którzy wiedzą kto ukształtował świat i ma go w swojej mocy, oni boją się Pana i Mu ufają, a nie polegają na sobie. Oni wiedzą, że już całe życie ich serca muszą bić w rytmie kolejnych Kyrie, eleison! To jedyna droga do ocalenia, które jest w Panu nieba i ziemi.
  To jest wizja z jaką wierni mają podchodzić do czytania nauczania apostolskiego w trakcie Liturgii. Apostołowie wzywają nas do polegania na Panu, do patrzenia na świat jako na wielkie Pańskie dzieło. Chrześcijanie wiedzą, że Panem jest Jezus, że ten, o którym mówi psalm, to ukrzyżowany i zmartwychwstały Chrystus posyłający Apostołów na całą ziemię, by wezwać wszystkich do bojaźni Pańskiej i polegania na miłosierdziu Bożym.